تبلیغات
طراحی دوخت

طراحی دوخت
 
قالب وبلاگ
نویسندگان
ابر برچسب ها

سوزن دوزی هزارگی

کد خبر: ۱۳۹۰۱۰۲۶9835

 طرح های مورد استفادۀ سوزن دوزی مردم هزاره بیشتر به صورت هندسی است و برای تجسم بخشیدن به آن ها از رنگ‌های شاد استفاده می‌کنند که رنگ نارنجی روشن و قرمز به بقیه رنگ‌ها غلبه دارد. جزئیات طرح را بیشتر سبز و سفید و سیاه و قهوه‌ای تشکیل می‌دهد. نمونه‌هایی از انواع نقوش هندسی را در سوزن دوزی‌ها می‌توانید مشاهده کنید.

دکتر حفظ الله شریعتی

——فرهنگی

یکی از ظریف‌ترین هنر‌های دستی زنان هزاره سوزن دوزی است که طی آن تمام یا قسمت اعظم پارچه از کوک و بخیه‌های رنگین پوشیده می شود. سوزن دوزی، قلاب دوزی، ملیله دوزی، خامگ دوزی، پته دوزی و دیگر انواع سوزن دوزی هزارگی از صنایع دستی مهم هزارگی اند. این صنعت دست هزارگی به طرز زیبا و تحسین برانگیزی توسط زنان و دختران جوان تولید می‌گردد. در مورد سابقه‌ی تاریخی این دوخت متاسفانه اطلاع چندان زیادی در دست نیست و آن چه که مسلم است این است که این دوخت از صد‌ها سال قبل تقریبا در میان مردم هزاره رایج بوده است. بر اساس شواهدی از دوره ی غزنویان و به خصوص دوره ی تیموری این هنر در هزارستان از رواج کامل بر خوردار بوده است. آثار به دست آمده از خاکریز جاغوری گواه بر این باور است.

طرح های مورد استفادۀ سوزن دوزی مردم هزاره بیشتر به صورت هندسی است و برای تجسم بخشیدن به آن ها از رنگ‌های شاد استفاده می‌کنند که رنگ نارنجی روشن و قرمز به بقیه رنگ‌ها غلبه دارد. جزئیات طرح را بیشتر سبز و سفید و سیاه و قهوه‌ای تشکیل می‌دهد. نمونه‌هایی از انواع نقوش هندسی را در سوزن دوزی‌ها می‌توانید مشاهده کنید. همین‌طور سوزن دوز نقوشی را به کار می‌برد، بدون اینکه قبلا طرحی برای آنان ایجاد کند. این نقش‌ها را با نهایت ظرافت برروی پارچه می آورد. برای ایجاد نقش بیشتر سعی می‌شود از عناصر بی جان طبیعت استفاده شود تا نقش هایی مانند نقش انسان و حیوان. به طور کلی نقوشی که به کارگرفته می‌شوند عبارتند از یک: نقش های انسانی: از این نقش ها در هنرسوزن دوزی کمتر استفاده می‌شود.

دو: نقش های حیوانی: که برگرفته از انواع حیوانات است. این حیوانات ممکن است در اطراف و خود منطقه وجود داشته باشد یا مانند نقش حیوانات مثل طاووس برگرفته از ذهن فرد باشد.

سه دیگر: نقش های گیاهی: در این نوع نقش‌ها از انواع گل ها و درختان استفاده می‌شود.

انواع طرح ها

 یک: طرح‌های تاری: سه تاری، چهارتاری، شش تاری، هفت تاری و ده تاری.

 دو دیگر: طرح‌های گل و طرح‌های حاشیه یا اطراف گل.

سه دیگر: حیوانات اهلی و وحشی مانند اسب، شتر، مرغ، خروس، بز، پلنگ، شیر، آهو و… و همین‌طور انواع پرندگان.

انواع فراورده‌های سوزن دوزی

انواع فراورده‌های سوزن دوزی را می‌توان چنین ذکر کرد:

یک: قطعات تزیینی جامه زنان که خود چهارقسمت است.

پیش سینه و یخن کشیده

 زنان هزاره پیش سینه را هم برای مردان می دوزند و هم زنان و دختران. برای این کار نخست روی سینه ی لباس، یک لوزی  طراحی می کنند، پس از آن با شکل های هندسی، مربع و مستطل درون آن را پر می کنند. پیش سینه را بیشتر با نخ سپید نایلونی می دوزند. اگرچند با نخ های استرج هم پیش سینه دوخته می شود.

پیش سینه ی مردان را بیشتر(یخن کشیده) می گویند.

یخن قاق

 یخن قاق در زیر پیش سینه(یخن کشیده و دوخته) قرارمی‌گیرد و تا نزدیک دامن ادامه دارد. طول آن تقریبا ۶۵ سانتیمتر است که قسمت بالای دوخته شده ی آن به صورت مثلث است و بیشترین مقدار آن به شکل مستطیل است.

 سرآستین

سر آستین  در دو قطعه فراهم می‌شود. این بخش‌ها زینت بخش سرآستین زنان و دختران است.

دهن ایزار

دهن ایزار همانند سرآستین است اما تفاوتی که با هم دارند این است برای دهن شلوار دوخته می‌شود.

دستمال

در هزارستان انواع دستمال دستی سوزن دوزی می‌شود که بیشتر در عروسی‌ها کاربرد دارند.

پوش مور(مهر) و پوش آیینه

زنان و دختران هزاره برای مهر، آیینه، قلم، موبایل پوش درست می کنند که بیشتر با نخ استرج دوخته می شوند. برای این کار نخست به اندازه ی مهر، آیینه های جیبی، قلم و موبایل پارچه را برش می زنند و از یک طرف آن شروع به دوختن می کنند. وقتی پوش های مورد نظر دوخته شد، دور آن پولک دوزی می کنند و با گلگ پیوند می دهند.

 نوارهای سوزن دوزی شده یکی دیگراز انواع فراورده‌های سوزن دوزی هزاره‌ها است که بیشتر برای تزیین لبه چادر، لبه پایین دامن و… به کار برده می‌شود.

کلاه چهار ترک

کلاه چهار ترک از چهار تکه پارچه ی سپید یا رنگی ساخته می شد. برخی از این کلاه ها ساده بود و بدون کدام طرح تهیه می گردید. برخی دیگر با دست دوخته می شد و سوزن دوزی آن ساده و آسان بود. کلاه چهارترک را بیشتر پیرمردان سر می کردند.

کلاه خلقی

کلاه خلقی دارای رنگ های گوناگون بود که تنوع رنگ در آن بستگی به مقدار نخ رنگی داشت که در آن به کار می رفت. این کلاه با سوزن دوخته می شد. کلاه خلقی با نخ استرج بسیار معروف بود. طرح های کلاه خلقی بیشتر مثلثی، لوزی و در وسط کولاه مربعی و دایره یی بود. این کلاه را بیشتر جوانان سر می کردند. پسین ها در دوران حاکمیت کمونیست های افغانستانی(خلقی) ها این کلاه، به کلاه خلقی معروف شد. زیرا این کلاه مانند پرچم خلقی ها بیشتر سرخ(قرمز) رنگ بود.

کلاه ارقچین(عرق چین)

کولاه ارقچی(عرقچین) با نخ نایلونی سفید دوخته می شد. زمینه ی این کلاه پارچه ی سفید رنگی بود که به آن(تفته) می گفتند. زنان و دختران جوان و نوجوان با سوزن این کلاه بسیار زیبا و ظریف را به مدت یک ماه تا دوماه می دوختند. کولاه عرق چین را همه مردان سر می کردند.

 جاجیم دوزی

زنان هزاره با سرهم کردن تکه پارچه های چند رنگ، ججیم(جاجیم) درست می کنند. معروف ترین جاجیم هزارگی قورمایی(خرمایی رنگ) است که بیشتر از صد تکه است. هرچه تکه های رنگارنگ بیشتر باشد، جاجیم ها قورمایی تر اند. نوع دیگر جاجیم هزارگی چهل تکه است که بسیار ظریف و زیبا دوخته می شود. هزاره ها از جاجیم برای گستردنی(فرش) و پوشاندن وسایل خانه استفاده می کنند. جاجیم ها را با نخ و سوزن می دوزند و مانند لحاف دوخته می شوند.

سنگ تراشی و حکاکی روی سنگ

فیروزه- مرمر- یشم  و مانند آن ها را هزاره ها پس تراشیدن به شکل های مختلف در می آورند و از آن ها صنایع دستی درست می کنند. مردم هزاره با تراشیدن سنگ یشم از آن قوطی نسوار، بتال(کاسه ی سنگی) تشت خمیر، چراغ سنگی، سیرکوی(کوبه) برای خرد کردن نان پتیر، ظرف ریخت گری دارو() ظرف ریخت گری گلوله های تفنگ سربی، ظرف دارو سازی پزشکی و مانند آن می سازند. هزاره ها طریقه ی استفاده از سنگ های قیمتی را به درستی می دانند. آنان از سنگ های قیمتی که در هزارستان یافت می شوند و یا از جای دیگر می آورند؛ انگشتر، دست بند، انواع وسایل آرایش زنانه، گردن بند، آویزه های گوش و بناگوش، خال بینی، گوشواره، تاج عروس- پیکی، پیشانه بند، بالی، سلسله و مانند آن ها می سازند.

چراغ سنگی

هزاره ها با تراشیدن سنگ یشم و سنگ های معمولی چراغ سنگی درست می کردند. برای این کار نخست میان سنگ را خالی(تهی) می کردند و مقداری تیل وطنی مانند روغن بادام و شرشم در آن می ریختند. سپس فتیله ای در  میان و یا گوشه ای آن جا می گذاشتند و روشن می کردند. چراغ سنگی در هزارستان اکنون برافتاده است اما از کهن ترین وسیله ی روشنایی هزارگی است.

حصیر بافی

چیغ

زیرانداز، انـواع سبد، چیغ بافی نمونه های از حصیر بافی هزارگی اند که بیشتر کاربرد خانگی دارند. هزاره ها از گیاه نی کوهی و اهلی و گیاه لوخ حصیر- چیغ می بافند. برای این کار نی ها را به صورت عمودی استوار نگه می دارند، از وسط آن ها نخ های پشمی را رد می کنند و به صورت شلکی می بافند. مردم هزاره از چیغ برای خانه سازی و خانه های نیی (کوته) آلاچیق استفاده می کنند.

چیله

چیله را مانند چیغ می بافند با این تفاوت که در آن به جای نخ پشمی از ترکه های درخت بید، سپیدار، ارر، توت و مانند آن استفاده می کنند. برای این کار نخست دو چوب بزرگ را در  دو طرف به صورت موازی روی زمین به اندازه ی یک متر تا دو متر جا می گذارند. سپس از پایین با بافیدن، خم کردن و تا کردن ترکه ها میان هم دیگر، چیله را بالا می برند و چیغ چیله ای می سازند.

سبد بافی

هزاره ها بیشتر از ترکه های درخت بید، توت، ارر، سپیدار و مانند آن سبد می بافند. برای این کار نخست یک دایره از ترکه های خم شده ی درخت درست می کنند و سپس آن را ادامه می دهند تا سبد درست شود. در پایان آخرین ترکه را به داخل سبد تا می کنند و سر آن را می برند، و سبد را درست می کنند. سبد تال الترغینه از بهترین نوع سبد هزارگی است که در داخل و خارج کشور به فروش می رسد. مردم از سبد برای گردآوری علوفه و میوه های خوردنی و مانند آن استفاده می کنند.

فرآورده های پوست و چرم

پوستین، کلاه پوستی، چارق از صنایع دستی هزارگی اند که از چرم حیوانات ساخته می شوند.

کفش

پوشش پای هزاره ها را ساده است. مهمترین صنایع دستی هزارگی در فرآورده های پوست و چرم کرو، چارق، کیرو، چاموش و چپلی است.

هزاره ها پوست حیوانات حلال گوشت را با احتیاط از گوشت آن جدا می کردند. وقتی پوست سالم به دست می آمد، از آن مشک می ساختند. اگر پوست اضافه داشتند، نخست آن را نمک می زدند تا آب آن گرفته شود، بعد به فروش می رساندند. اما اگر می خواستند از آن پوست بسازند، نخست پوست را به مدت چهل شبانه روز در داخل خاگستر می گذاشتند تا موهایش برود و آماده دباغی شود. در این مدت چندین بار خاگستر آن را عوض می کردند. پوست آماده را که موهایش با کاردک کنده شده است، در ظرف مسی یا گلی می انداختند. این هنر را (خوراو) دباغی می گفتند. پوست باید چند روز در خوراو می ماند، تا آماده می شد. این مرحله را شیرین کردن پوست می نامیدند. در این مرحله پوست خود را جمع و ضخیم می ساخت و به مقاومت آن افزوده می شد. اگر بعد از دو روز پوست خوب رنگ می گرفت آن را قاغ(قاق) می گفتند. برای این کار پوست را در هوای سرد قرار می دادند. وقتی پوست دباغی می شد و رنگ می گرفت، آن را خشک می کردند و از آن چرم می ساختند. دباغ گران هزاره می کوشیدند تا فرایند دباغی پیش از ماه حوت ختم  شود، زیرا در ماه حوت آب را یخ نمی زد و پوست خوب قاق نمی شد. پوست قاق پیش از ماه حوت مقاومت زیادتر از دیگر پوست ها داشت. هزاره ها پوست قاق را خوب می مالید تا نرم می شد. و برای چاموش و چارق سازی آماده می گردید.

ابزار دباغی هزاره ها بسیار ساده و طبیعی است. تشت دباغی بیشتر از گل رس است و رنگ آن از ریشه ی درخت زردالو و درختچه ی قرغینه. پوست دباغی شده ی هزارگی بسیار خوش رنگ و زیباست. کفش های که از این پوست ساخته می شود، کم نظیر اند.




طبقه بندی: مقالات مفید،
[ چهارشنبه 24 اسفند 1390 ] [ 09:32 ق.ظ ] [ شهناز کرم زاده ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :